Effecten op kinderen

Hoewel alle kinderen gemeenschappelijke behoeften ontwikkelen, zoals de behoefte om vertrouwen te hebben in anderen en in de wereld om zich heen zijn leeftijd en stadium van ontwikkeling bepalend voor de manier waarop zijn op een situatie reageren. Kennis van de manier waarop kinderen en jongeren zich ontwikkelen, maakt het voor ouders mogelijk om goed op eventuele gedragsverandering om te gaan. Het wordt dan makkelijker om op de juiste manier steun aan je kind te geven.

Effecten op de kinderen van 0 tot 2 jaar
Vanaf de geboorte ontwikkelt het kind in een hoog tempo het vermogen om te begrijpen wat er tegen hem gezegd wordt en ook wat er om hem heen gebeurt. Ook lichamelijk groei verloopt erg snel, in korte tijd leert hij kruipen en lopen. Naarmate het kind meer dingen leert wordt hij zelfstandiger, maar blijf nog steeds afhankelijk van zijn ouders. Op deze leeftijd lijkt het kind op een emotionele spons: het voelt de angst, woede en woede van zijn ouders. Als zijn vader of moeder even weg is, lijkt het of hij een deel van zichzelf mist. Regelmaat en een stabiele leefomgeving zin van groot belang, dit vooral als de ouders uit elkaar zijn. Het gevoel van tijd is anders als die van oudere kinderen. Het is belangrijk dat hij regelmatig contact heeft met beide ouders, zodat hij met beiden een band kan opbouwen. Ouders moeten extra oplettend zijn op de signalen die het kind geeft. Hij kan snachts wakker worden, een terugval krijgen in zijn spraakontwikkeling of niet meer willen eten. Ook kan hij prikkelbaar worden en plotseling gaan huilen.

Effecten op de kinderen van 2 tot 6 jaar
In deze leeftijdscategorie kan het kind nog geen onderscheid maken tussen realiteit en fantasie. Als een ouder door de scheiding het huis verlaat, kan het kind denken dat het allemaal zijn schuld is. Hij kan nog niet begrijpen dat het vertrek van een van de ouders niets met hemzelf te maken heeft. Hij kan ook gaan fantaseren dat hij door beide ouders verlaten zal worden. Het feit dat werkelijkheid en fantasie door elkaar heen lopen maken het kind erg kwetsbaar. De aanwezigheid van zijn ouders en de stabiliteit van het gezinsleven zijn voor zijn gevoel van veiligheid van groot belang. Hij heeft zijn vader en moeder nodig en maakt duidelijk onderscheid tussen beiden. Het kan heel moeilijk zijn voor een kind dat hij een van de ouders minder vaak ziet.
Als het kind tussen de 2 en de 6 jaar oud is weten de ouders al op welke manier hij reageert op stresssituaties. Het ene kind kan gaan mopperen, koppig zijn, brutaal zijn of in woede uitbarstingen. Een ander kind kan teruggetrokken reageren en juist erg gehoorzaam zijn. Het is belangrijk om te weten dat een kind in sommige gevallen zijn gevoelens niet kan uiten of niet meer op de gebruikelijke manier reageert op stress. Hij kan dan zijn toevlucht tot andere vormen van uiten van gevoelens nemen. Zo kan bijvoorbeeld een praatjesmaker plotseling in zichzelf gekeerd raken of een braaf gehoorzaam kind zomaar ongehoorzaam worden. Afwijkend gedrag duidt er vaak op dat het kind de weg kwijt is. Ineens plast het kind weer in bed, of kan slecht in slaap komen. Ook kan het zijn dat je kind niet wil eten of juist te veel eet. Hij kan ook weer babytaal gaan praten en snel huilen, begint plotseling te duimen of wil niet meer met andere kinderen spelen.
Een kind in deze leeftijdscategorie kan veel verschillende emoties uiten. Meestal is dat boosheid, wat te maken heeft met pijn en verdriet. Ook angst komt voor en kan duiden op spanning, vooral als het kind zich in de periode voor de scheiding in een veilige gezinssituatie bevond.

Het is belangrijk om te weten dat dit gedrag ook heel goed deel uit kan maken van de normale ontwikkeling van het kind. Alleen als het gedrag zich vaak voordoet, er ongewoon is en zeer lang aanhoudt, is er een reden voor ongerustheid.

Effecten op de kinderen van 6 tot 12 jaar
Hoewel het kind in deze leeftijdscategorie in staat is om woorden te vinden voor zijn gevoelens, kan hij die gevoelens niet altijd beheersen. Het verstand van het kind maakt een belangrijk ontwikkeling door. Hij leert bijvoorbeeld lezen en schrijven. Hij begrijpt dat het leven moeilijk in elkaar zit, maar kan daar moeilijk mee omgaan. Zo heeft hij problemen met trouw te zijn. Ook heeft hij de neiging zich schuldig te voelen over de echtscheiding.
Op deze leeftijd is ontkenning een typerende reactie op de scheiding. Ontkennen betekenis dit geval dat je voor jezelf weigert te erkennen dat je verdriet hebt of dat iets je dwars zit. Ontkenning verhindert een kind moeilijke situaties te verwerken en woede maakt de verhouding met volwassenen, zowel thuis als op school. Het is zaak om een ontkennend kind voortdurend de realiteit voor te spiegelen en te leren aanvaarden, hoe moeilijk dit ook kan zijn.

Een kind heeft vanaf zesjarige leeftijd een goed idee van wat zijn plaats in het gezin is en de plaats van het gezin in de samenleving. Zijn identiteit ontleent hij daardoor sterk aan het feit dat hij onderdeel uitmaakt van een gezin. Niet alleen de band die hij met de afzonderlijke ouder heeft, maar ook het gezins-systeem zelf is iets waar hij zich sterk mee verbonden voelt. Scheiding heeft daarom ook een grote impact. Daarnaast heeft het kind een sterke neiging om zijn ouders te hulp te schieten als zij het moeilijk hebben. Dat geeft hem het gevoel dat hij belangrijk is en dat zijn ouders van hem houden. Voor ouders is het van belang om daar niet in mee te gaan en hem niet de status te geven van een kleine volwassene want dat is hij niet.

Vanaf ongeveer hun negende jaar hebben kinderen een sterke behoefte zich te identificeren met anderen in hun sociale omgeving. Ze hebben een groter inzicht in de werkelijkheid en zetten duidelijk stappen richting onafhankelijkheid. De jongeren begrijpen menselijke relaties steeds beter en kunnen zich een realistisch beeld vormen van de scheiding. Dat betekent echter nog niet dat ze op emotioneel niveau ook het vermogen hebben om de problemen van de scheiding gemakkelijk te boven te komen. Boosheid komt veel voor in deze fase. Boosheid weerhoudt het kind er van om zich ongelukkig en kwetsbaar te voelen. Het kan agressief zijn, naar ouders toe maar ook naar anderen. Dit kan zowel verbaal als in gedrag, bijvoorbeeld door regel ter discussie te stellen, te laat thuis komen of over allerlei dingen ruzie te maken. Verwarring of andere lastige gevoelens kunnen zich vertalen in fysieke klachten als hoofdpijn en buikpijn.
Concluderend kun je vaststellen dat het van groot belang is dat het kind in deze fase een duidelijk kader behoudt als zijn ouders uit elkaar gaan. Structuur en duidelijkheid helpen om nieuwe onzekere situaties het hoofd te bieden.

Effecten op jongeren tussen 12 en 18 jaar
In deze leeftijdscategorie worden zelfstandigheid en onafhankelijkheid ontwikkeld. Het is de overgangsfase van kind zijn naar volwassenheid. Het is een heftig veranderingsproces, de jongere heeft voortdurend tegenstrijdige gevoelens, haat en liefde, een sterk wisselend gevoel van afstand en nabijheid in het contact met anderen, etc.

In deze leeftijdscategorie leert de jongere te definiëren wie hij is en vormt hij zijn eigen waarden, prioriteiten en doelen. Hij krijgt het gevoel bij een bepaald milieu en bij de wereld om hem heen te horen. De jongere bouwt verder aan zijn identiteit en onderscheidt zich duidelijk van die van zijn ouders.
De basis voor een persoonlijkheid en identiteit is echter gedeeltelijk reeds gelegd en onder normale omstandigheden hoeft de aankondiging van een scheiding die basis niet aan te tasten. De jongere is goed in staat om over zichzelf en de situatie waarin hij zit, na te denken. Zo zal hij de problemen die zijn ouders hebben niet meer op zichzelf betrekken. Hij is zelfs in staat om de houding en situatie van zijn ouder te bekritiseren.

Desondanks zijn jongeren gevoelig voor het feit dat ouders gaan scheiden. Het kan hun visie op waarden aantasten,hetgeen van invloed kan zijn op hun verdere ontwikkeling naar volwassenheid. Een jongere laat zich gemakkelijk door zijn ouders gebruiken als vertrouwenspersoon, als boodschapper of als spion, juist omdat hij al zo volwassen lijkt te zijn.

Jongeren mogen dan wel weerbaar zijn ten opzichte van de scheidingssituatie, maar ze hebben het vaak nodig dat hun gevoelens onder woorden worden gebracht. Daarom is het belangrijk voor de jongere om met zijn ouders of met anderen, zoals leeftijgenoten, te praten over de gevoelens die de scheiding oproept. School is erg belangrijk en het is niet verstandig om je kind van school te laten wisselen, want juist daar is er vaak spraken van een hecht sociaal netwerk. Dat is erg belangrijk voor hen en biedt veel steun. Het is normaal dat de jongere liever omgaan met vrienden en vriendinnen dan met zijn vader of moeder.